W następstwach I i III rozbioru Rzeczypospolitej szlacheckiej jej południowe ziemie przeszły we władanie Austrii. Królestwo Galicji i Lodomerii, jak nazywano nowo zdobyte terytorium, stanowiło największą prowincję wielonarodowościowej monarchii habsburskiej.
W drugiej połowie XIX stulecia najważniejsze dla mieszkańców Galicji stało się uzyskanie autonomii. Zdobyte ustępstwa , choć nie zaspokajały polskich aspiracji , korzystnie wpłynęły na sytuacje Polaków mieszkających w zaborze austriackim .
Wprowadzenie autonomii spowodowało spolszczenie administaracji i szkolnictwa . Dzieki wprowadzeniu w 1867 r. Liberalnej konstytucji nastąpiło ożywienie polityczne zaczeły powstawać legalne ugrupowania i partie polityczne . Polscy posłowie dominowali w sejmie lwowskim , a Koło Polskie odgrywało ważną rolę w wiedeńskiej Radzie Państwa . Polskie były nie tylko szkoły ludowe i średnie , ale także wyższe - Uniwersytet Lwowski i Jagielloński . Były to jedyne polskie uczelnie pod zaborami . Taka sytuacja umożliwiła rozwój nauki i twożenie towarzystw o charakterze naukowym , z których najważniejsza była Akademia Umiejętności .
Rządy absolutne w Austrii trwały do roku 1860 . Zniesiono wówczas swobody obywatelskie , zachowując jedynie równość wobec prawa , wzrosło znaczenie policji , która miała mieć " baczność na sposób myślenia ludu " . Ograniczono wolność prasy przez wprowadzenie systemu koncesji , co uzależniło wydawców i dziennikarzy od policji która mogła zamknąc każde pismo . Nie wolno było zakładać żadnych stowarzyszeń . Zawarty w 1855 r. Konkordat z Watykanem zapewniał kościołowi katolickiemu uprzywilejowane stanowisko . W szkołach obowiązywał język niemiecki . W tym okresie Galicja zasługiwała na prześmiewczą nazwę Królestwo Policji i Landwerii . Równocześnie lata 50 to czas gruntowych reform unowocześniających państwo . Wprowadzono fachową administracje , sądownictwo oddzielono od władz politycznych , zreorganizowano szkolnictwo , przede wszystkim gimnazja i uniwersytety , zniesiono ustrój cechowy , powstała rozległa siec kolejowa . Likwidacja pańszczyzny ( wprowadzona w całej monarchii habsburskiej w 1848 r.) zmieniła w sposób istotny stosunki społeczno - ekonomiczne w monarchii .
Główne galicyjskie ugrupowania polityczne ukształtowały się w burzliwym okresie Wiosny Ludów . Były to : obóz konserwatywno - ziemiański i liberalno - mieszczański . Zniesienie pańszczyzny i uwłaszczenie będą miały ogromne znaczenie dla dalszego układu sił politycznych w Galicji - powoli zacznie się bowiem kształtować nowe stronnictwo - ludowcy , o rosnącej świadomości własnej siły , choć jeszcze bez programu .
W roku 1861 16 lutego w ogłoszonym Statucie Krajowym określono uprawnienia sejmu galicyjskiego , który miał się składać z 131 posłów , wybranych w 4 kuriach : wielkiej własności ( 44 mandaty ) , większych miast ( 20 mandatów ) , izb przemysłowo - handlowych ( 3 mandaty ) i gmin wiejskich ( 74 mandaty ) . Prawo wyborcze przysługiwało pełnoletnim mężczyznom , płacącym podatki określonej wysokości i posiadających stałe miejesce zamieszkania . W pierwszej kurii wystarczyło 50 głosów , aby zostać posłem , w czwartej około 8000 głosów . Taki system miał zapewnić w izbie poselskiej przewagę wiernych rządowi chłopów i Rusinów . Jednakże od lat 70 kiedy Polacy przyjeli kontrole nad administracja prowincji , system kurialny zapewniał dominacje polityczną polskiemu ziemiaństwu . Uprawnienia ustawodawcze sejmu galicyjskiego obejmowały : sprawy kultury krajowej , czyli rolnictwa , leśnictwa , melioracji itd. ; regulowanie stosunków miedzy gminą ( wsią ) a dworem ; szkolnictwo i budżet krajowy . Wszystkie uchwały sejmu wymagały jednak sankcji , czyli zatwierdzenia przez cesarza . Obrady toczyły się po polsku i po ukraińsku . Na czele sejmu i jego organu wykonawczego ( Wydziału Krajowego ) stał marszałek Krajowy , którego mianował cesarz . Pierwszym marszałkiem , najdłużej sprawującym tą funkcję był ks. Leon Sapieha . Marszałków było 12 ostatnim z nich był Stanisław Niezabitowski . Wszyscy oni poza jednym - Mikołajem Zyblikiewiczem , wywodzili się ze szlachty . Na czele administracji rządowej w Galicji stał namiestnik , mianowany i odwoływany przez cesarza . Nominacja namiestnika była uzgadniana z przywódcami Koła Polskiego w wiedeńskiej Radzie Państwa ; najczęściej byli to utytułowani reprezentanci ugrupowań konserwatywnych : stańczyków bądź podolaków . Namiestnik rezydował we Lwowie . Najważniejszym szczeblem administracji rządowej był powiat , ze starostą na czele . W latach 60. ukształtował się ostateczny samorząd terytorialny , składający się z gmin miejskich i wiejskich oraz tak zwanych obszarów dworskich . W gminach miejskich władze stanowili : burmistrzowie i rada miejska , w gminach wiejskich - naczelnik , zwany wójtem , i rada gminna . Rady powiatowe były ważnym ogniwem samorządu , kontrolowały rady gminne , same zaś podlegały nadzorowi Wydziału Krajowego . Na czele rad powiatowych stali marszałkowie powiatowi , których wybór zatwierdzał osobiście cesarz.
Konstytucja grudniowa z 1867 r. , która według obrazowego powiedzenia zdejmowała " kajdany z jednostek , by je nałożyć narodom " , wywołała w Galicji niezadowolenie z powodu zbyt skromnych uprawnień autonomicznych . Równocześnie dzięki liberalnemu ustawodawstwu , konstytucja ta umożliwiała prowadzenie legalnej walki politycznej o rozszerzenie uprawnień narodowych . 24 września sejm uchwalił rezolucje zawierający program szerokiej autonomii Galicji . Domagano się w niej bowiem rozszerzenia uprawnień ustawodawczych sejmu , własnego rządu krajowego , sądu najwyższego w prowincji oraz odrębnego ministra dla Galicji w rządzie centralnym . Tak naprawdę Galicja nie była przygotowana do podjęcia zdecydowanej walki o autonomie . Ciągnące się latami spory między ziemiaństwem a chłopstwem . Posłowie szlacheccy przeprowadzili w sejmie podział na gminę wiejską i obszary dworskie , odrzucając zgłoszoną przez postępowych ziemian propozycje utworzenia gminy zbiorowej . Ponadto powstanie styczniowe odwróciło uwagę polityków od spraw wewnętrznych . W latach 1864 - 1865 , z powodu wprowadzenia stanu wojennego , w Galicji nie zwoływano sejmu ; życie polityczne zamarło . Jedynym politykiem mającym wówczas realny , konkretny program był Agenor Gołuchowski . Jego koncepcja zyskiwała coraz więcej zwolenników . W 1866 r. Sejm skierował do monarchy osławiony adres z 10 grudnia . Była to propozycja zawarcia przymierza między narodem polskim a dynastią habsburską . Oferta została przyjęta , gdy okazało się , że wobec opozycji Czechów dążących do federalizacji monarchii , Niemcy nie będą w stanie rządzić sami . Polacy okazywali się czynnikiem stabilizującym stosunki polityczne w państwie . W latach 60 i 70 XIX w. Polacy w Galicji po raz pierwszy bodaj od czasów Sejmu Wielkiego , uczestniczyli w wielkiej polityce . Posłowie polscy , zarówno w wiedeńskiej Radzie Państwa , jak i w sejmie lwowskim , brali udział w debatach politycznych dotyczących niezwykle istotnych kwestii : kształtu ustrojowego monarchii i stosunków prowincji z Wiedniem .Wśród znakomitych parlamentarzystów , dobrze przygotowanych do pracy w komisjach , lub wyróżniających się talentem organizatorskim , należy wymienić : Smolkę , Sapiehę , Zyblikiewicza , Potockiego .
Uprawnienia narodowe i polityczne , jakie w latach 1860 - 1873 uzyskali Polacy w zaborze austriackim , oznaczały nadanie Galicji ograniczonego samorządu krajowego . W praktyce z autonomią Galicji łączyły się oddanie władzy w prowincji w ręce Polaków , konkretniej - polskiej szlachty Do najważniejszych instytucji autonomicznych należały : sejm i jego organy wykonawcze - Wydział Krajowy oraz utworzona w 1867 r. Rada Szkolna Krajowa , której podlegały szkoły ludowe i średnie . Rada liczyła 11 członków , w tym tylko 2 nauczycieli . W latach 1867 - 1875 Rada Szkolna prowadziła bardzo ożywiona działalność . Zakładano szkoły realne ( średnie technika ) i seminaria nauczycielskie , rozpisano konkursy na nowe podręczniki , a przede wszystkim obcych nauczycieli zastąpiono krajowymi oraz wprowadzono do szkół język polski i ukraiński . Od 1873 r. Nauka w klasowej szkole elementarnej dla dzieci od 6 do 12 lat była , przynajmniej według obowiązujących przepisów , obowiązkowa i bezpłatna . Pracami Rady Szkolnej kierował Agenor Gołuchowski . Galicja będąca największą i najludniejsza prowincją w Austrii , w latach 80. Pod względem ilości szkół średnich plasowała się na 4 miejscu w monarchii . Dzięki wprowadzeniu języka polskiego do szkół i urzędów w Galicji powstał najkorzystniejsze w porównaniu do dwu pozostałych zaborów warunki rozwoju oświaty , nauki i literatury . W 1870 r. Przywrócono wykłady w języku polskim na Uniwersytecie Jagiellońskim , rok pózniej wprowadzono polszczyznę w lwowskiej Akademii Technicznej . Postanowieniem cesarskim z 4 lipca 1871 r na Uniwersytecie Lwowskim polski stał się językiem wykładowym , obok niemieckiego , łaciny i ukraińskiego .
W 1871 r. Agenor Gołuchowski po raz trzeci objął urząd namiestnika , a w Wiedniu utworzono ministerstwo dla Galicji , którego pierwszym szefem został Kazimierz Grochowski . Minister dla Galicji wydawał opinie o ważniejszych sprawach krajowych , choć nie mógł ich rozstrzygać , był więc tylko " opiekunem i orędownikiem kraju " w rządzie . Nie miał tam jednak łatwego zadania : zobowiązany do bronienia interesów Galicji wobec rządu , równocześnie , jako pełnoprawny członek gabinetu , musiał solidarnie popierać jego politykę . Od roku 1888 r urząd ten obejmuje Florian Ziemiałkowski , wytrawny , doświadczony polityk . W Wiedniu Ziemiałkowski , a we Lwowie Gołuchowski starali się utrzymać zakres autonomii , a także własne wpływy polityczne . W Galicji Wschodniej mieli poparcie szlachty i mieszczaństwa , a także lwowskiej , demokratycznej " Gazety Narodowej " Jana Dodrzyńskiego oraz liberalnego " Dziennika Polskiego " , kierowanego przez Jana Lama i Henryka Rewakowicza . Gorzej było w Galicji Zachodniej , gdzie obaj musieli się zmagać z silnymi konkurentami - stańczykami , którzy pojawili się na scenie politycznej w roku 1869 .Stańczycy dokonali przełomu w polskiej myśli politycznej - zerwali z romantyzmem . Nie kwestionowali najważniejszego celu , jakim było odzyskanie niepodległości , ale uważali ,że do tego należy polskie społeczeństwo przygotować .
Osiągnąwszy stosunkowo szeroki zakres swobód politycznych , Polacy w Galicji , inaczej niż w pozostałych zaborach , mogli kultywować tradycje narodowe i organizować obchody rocznic historycznych np. : rocznica odsieczy wiedeńskiej lub uroczyste obchody bitwy pod Racławicami . Szczęśliwie dla władz , rocznice powstań narodowych nie wywoływały może poza Krakowem i Lwowem , większego rezonansu społecznego .Przełomowy dla obchodów rocznic historycznych stał się rok 1902 . Doszło wtedy do szczególnie manifestacyjnego uczczenia bitwy pod Grunwaldem . W uroczystościach zgodnie brały udział wszystkie siły polityczne od endecji do socjalistów i ludowców . Obchody trwające kilka miesięcy , stały się manifestacja narodowa w pełni tego słowa znaczeniu .Przyczyną tak spontanicznych obchodów nieokrągłej przecież rocznicy stało się przemówienie z 5 czerwca w Malborku przez władcę Niemiec Wilhelma II , w której ten wezwał " do świętej wojny z polska bezczelnością i sarmacką butą "
W końcu XIX stulecia w Galicji dokonały się istotne zmiany gospodarcze i społeczne . Podyktowane względami strategicznymi inwestycje rządowe : rozbudowa sieci kolejowej , budowa twierdzy w Przemyślu , ożywiły gospodarkę prowincji .
W 1888 r nastąpiła zmiana na stanowisku namiestnika Galicji : nieudolnego Filipa Zaleskiego zastąpił związany ze stańczykami Kazimierz Badei , zaprotegowany u cesarza przez dobrego znajomego , Juliana Dunajewskiego , ówczesnego ministra skarbu . Nowy namiestnik cieszył się opinią dobrego administratora , rzeczywiście rządził energicznie . Co jednak istotne , Badeni zapoczątkował świadomą politykę inwestycyjną władz samorządowych w Galicji . Badeni potrafił być także stanowczy wobec Wiednia . W 1890 r wymusił na cesarzu - grożąc dymisją - zgodę na sprowadzenie prochów Adama Mickiewicza na Wawel . Warto przypomnieć że z nie mniejszą energią i stanowczością Badeni kierował pózniej rządem wiedeńskim . Był to zresztą okres największych wpływów polskich w monarchii - oprócz Badeniego który był nie tylko premierem ale i ministrem spraw wewnętrznych , w rządzie zasiadali : Agenor Gołuchowski - minister spraw zagranicznych , Leon Biliński - ministerfinansów , i Edward Rittner , minister Galicji .
Władze Galicji kontynuowały tradycyjną politykę krakowskich i galicyjskich konserwatystów . Jej najważniejsze zasady można sprowadzić do czterech punktów : ochrona dotychczasowych zdobyczy ( autonomia ) , polityka ugody z zaborcą , lojalizm wobec władzy państwowej , utrzymywanie w Galicji politycznego i społecznego status quo . Konserwatywny rząd zwalczał więc wszystkie działania , które mogłyby zaszkodzić trwałości tego układu i zagrozić autonomii . Autonomia którą cieszyła się Galicja , była oczywiście namiastką niepodległości . Jednak dzięki niej zaczęło się rozwijać narodowe życie kulturalne , szkolnictwo i życie polityczne . Było to ważne nie tylko dla ludności Galicji , ale także dla Polaków w innych zaborach . To w Galicji dzięki liberalnej polityce austriackiej , znajdowali schronienie działacze niepodległościowi z zaborów rosyjskiego i niemieckiego . Tutaj ukazywały się prace zakazane przez cenzurę rosyjską i niemiecką .
BIBIOGRAFIA :
Bardach J. , Historia Państwa i Prawa Polski , od Rozbiorów do Uwłaszczenia , t.3 , Warszawa 1981.
Bardach J. , Historia Państwa i Prawa Polski , od uwłaszczenia do odrodzenia , t. 4 , Warszawa 1981.
Buszko J. , Od niewoli do niepodległości 1864 - 1918 , Kraków 2000
Fras Z. , Galicja , Wrocław 1999.
Gierowski J.A. , Historia Polski 1764 - 1864 , Warszawa 1985.
Jako rodowity Galicjanin, interesujący się historią swojej małehj ojczyzny mogę powiedzieć, że Galicja doby autonomii naprawdę zaczynała kwitnąć polskością.
Przy czym ta polskość w umysłach wiekszości inteligencji i ziemian, była związana jednak z Cesarzem i Królem.
Reszta społeczeństwa raczej nie miała większej świadomości narodowej (ciekawy passus z lat międzywojennych, gdy góralkę z Podhala zapytano o narodowość, powiedziała, że jest tutejsza).
Nie zmienia to faktu, że wobec ostro antypolskiego kursu w pozostałych zaborach Galicja tętniła polskością i stanowiła jednak pewien kościec, który posłużył w odbudowie niepodległej.
Co by nie powiedzieć, duża w tym zasługa Cesarza (choć wymuszona laniem pod Sadową).
_________________ General der Infanterie Zulu Freiherr von Auffenberg.
Kommandeur der 4-ten K.u.K. Armee.
Co by nie powiedzieć, duża w tym zasługa Cesarza (choć wymuszona laniem pod Sadową).
Zgadza sie.
Zaś wczesniej np. Metternich był wyjatkowo antypolsko nastawiony, warto wiec pamietać, że nie zawsze było dobrze. Okres autonomii to wręcz kwtnięcie polskosci i ja tez to doceniam jako "tutejszy".
Tutaj jest artykuł z Wikipedii o ustroju Galicji. Bardzo dobre - zwięzłe, ale konkretne - źródło informacji na ten temat.
_________________ "Odrzucamy wszelkie totalizmy, opieramy się na kulturze łacińskiej, wyrażamy nadzieję na odrodzenie ludów w dorzeczu Dunaju, chcemy wspólnej granicy z Węgrami, chcemy monarchii."
K. u. K. Feldmarschalleutnant K. von Gross-Sanden, "Tiger von Krakau"
Nie możesz pisać nowych tematów Nie możesz odpowiadać w tematach Nie możesz zmieniać swoich postów Nie możesz usuwać swoich postów Nie możesz głosować w ankietach
